آنچه باید درباره ویروس عامل میوه قهوه ای و چروکیده گوجه فرنگی(ToBRFV) در گلخانه بدانیم

ویروس عامل میوه قهوه ای و چروکیده گوجه فرنگی (ToBRFV) برای اولین بار اواخر سال 2014 میلادی کشف شد. این ویروس بعد از آن در محصول گوجه فرنگی در سال 2015  در کشور اردن مشاهده گردید و سپس در مکزیک و به سرعت  در دیگر کشورهای جهان مشاهده و شناسایی گردید. از آنجایی که این ویروس در میوه های خانواده سولاناسئوس ( مخصوصا در گوجه فرنگی و فلفل دلمه ای) در کل جهان در حال گسترش می باشد، در این مقاله درباره این ویروس و نحوه پیشگیری و به حداقل رساندن خطر آن به تفصیل توضیح داده خواهد شد.

تاریخچه ویروس و گسترش آن در دنیا:

ویروس ToBRFV برای اولین بار در سال 2015 در محصول گوجه فرنگی، در کشور اردن مشاهده گردید. بعد از آن تاریخ، این ویروس به سرعت و در سایر کشورها شامل: ایتالیا،مکزیک،ترکیه،چین،انگلستان،هلند،یونان،اسپانیا،فرانسه، امریکا، اسرائیل، آلمان،عربستان سعودی، شیلی، اتیوپی و سودان شیوع پیدا کرد.

 

 

 

 

 

 

این ویروس به خانواده Tobamovirus تعلق دارد که در آن گونههای ویروس موزاییک تنباکو(TMV) و ویروس موزاییک گوجه فرنگی(ToMV) نیز حضور دارند. اما بر خلاف دو گونه مذکور، ویروس ToBRFV توانایی غلبه بر تمامی ژن های مقاوم گیاه گوجه فرنگی( مانند ژن Tm-22) را دارا بوده و باعث بروز علایم شدید حتی در واریته های مقاوم گوجه فرنگی می شوند.( شکل 1 و 2)

شکل شماره  1: کالیکس یا غلاف گل: علایم شامل قهوه ای شدن رگبرگهای غلاف گل در مراحل ابتدایی رشد میوه گوجه فرنگی  و یا خشک شدن و قهوه ای شدن نوک غلاف گل می باشد.

شکل شماره 2: میوه: میوه درگیاه گوجه فرنگی آلوده می تواند کوچک تر و با سطحی غیر صاف و دارای برآمدگی دیده شود. حتی ممکن است از بین رفتن کامل میوه نیز اتفاق بیافتد.رنگ میوه با علایمی مانند لکه دار شدن، نقاط کم رنگ و نقاط قهوه ای مرده بروز می کند. میزان محصول نیز کاهش پیدا کرده و کیفیت محصولات کاهش پیدا کرده و قابل عرضه به بازار نخواهد بود.

 

علاوه بر گوجه فرنگی، فلفل دلمه ای دیگر میزبان این ویروس می باشد. ژن های گروه L که باعث مقاومت این محصول در برابر ویروس های موزاییک تنباکو(TMV) و ویروس عامل خال خال شدن فلفل دلمه(PMMoV) می شود، باعث ایجاد مقاومت در برابر ویروس ToBRFV نیز می گردند، درحالی که در فلفل های بدون وجود ژن های مقاوم، این محصول به شدت نسبت به آلودگی توسط ویروس مذکور مستعد می باشند.

از آنجا که در هر دو محصول گوجه فرنگی و فلفل های مستعد(بدون ژن مقاوم) ، انتقال مکانیکی ویروس( نظیر لمس و دست زدن به گیاه آلوده) به راحتی اتفاق می افتد، لذا مراقبت و توجه به این موضوع، می تواند کمک بزرگی به جلوگیری از انتقال ویروس از گیاهان آلوده به گیاهان سالم نماید. همچنین این ویروس توانایی انتقال از گیاه گوجه فرنگی به فلفل دلمه ای و بالعکس و  سایر گیاهان با محصولات مشابه را دارا بوده و همچنین انتقال از طریق محصول آلوده ( نه فقط گیاه آلوده) نیز انجام می گیرد.

ویروس ToBRFV از لحاظ مورفولوژی میله ای شکل متقارن و بلند بوده و از این حیث مشابه دیگر ویروس های خانواده Tobamovirus می باشد. از دیگر خصوصیات مشترک این ویروس با ویروس های هم خانواده، مقاومت و آلوده کنندگی بسیار بالای آن ها می باشد.

شکل شماره 3 : شکل میله ای و متقارن ویروس ToBRFV .

 

آیا واریته ی گوجه فرنگی مقاوم به این ویروس وجود دارد؟

گونه های هیبرید گوجه فرنگی که دارای مقاومت بالایی (highly resistance) نسبت به ویروس های موزاییک تنباکو(TMV) و موزاییک گوجه فرنگی(ToMV) می باشند، به شدت توسط ویروس ToBRFV آلوده می شوند و ژن های مقاوم هیچ گونه مقاومتی نسبت به این ویروس ایجاد نمی کنند و تنها راه جلوگیری این ویروس، به کار گیری روشهای پیشگیری و رعایت بهداشت می باشد. بر طبق گزارشات، بعضی از واریته های گوجه فرنگی می توانند بدون بروز هیچ گونه علامت ظاهری حاوی و ناقل میزان زیادی ویروس باشند، لذا گیاهان آلوده چنین واریته هایی می توانند منشا آلودگی پنهان به سایر واریته ها و فلفل های مستعد باشند.

کمپانی های تولید بذر به شدت در حال مطالعه جهت ایجاد واریته های جدید مقام به این ویروس می باشند، اما کشف چنین واریته ای نیاز به چندین سال تحقیق دارد. بنابراین تا زمان ایجاد چنین بذری می بایست با رعایت نکات و دستورالعمل های بهداشتی از انتقال و گسترش این ویروس در گلخانه پیشگیری نماییم.

علایم ویروس در گوجه فرنگی:

علایم بروز این ویروس دقیقا مشابه علایم بروز ویروس های موزاییک تنباکو(TMV) و موزاییک گوجه فرنگی(ToMV) بر روی برگ ها، کاسبرگ و میوه گوجه فرنگی می باشد.(شکل شماره 4)

شکل شماره 4: نشانه های ایجاد شده توسط این ویروس بر روی برگ فلفل دلمه ای غیر مقاوم به صورت شکل موزاییکی و حفره ای شدن نمایان بوده و بر روی برگ گیاه گوجه فرگی به صورت برگ شبیه گیاه سرحس و طرح موزاییکی نمایان میگردد.

 

اگر چنین نشانه هایی بر روی واریته های دارای ژن های مقاوم Tm بروز پیدا کنند، قویا دلیل بر وجود ویروس ToBRFV در گیاه می باشد. همچنین علایم ایجاد شده توسط این ویروس مخصوصا بر روی میوه بسیار شدیدتر  از علایم ایجاد شده توسط دیگر ویروس های این خانواده می باشند.

در صورت بروز آلودگی چه باید کرد؟

  • ابتدا می بایست علایم ایجاد شده را با علایم معمولی و رایج ایجاد شده توسط ویروس های خانواده Tobamovirus تطبیق دهیم.
  • سپس باید گیاهان مشکوک و حتی گیاهان اطراف آن ها( حداقل تا فاصله 5/1 متری ) را از محیط جدا کنیم و اقدامات بهداشتی مورد نیاز که برای سایر گونه های خانواده tobamovirus نیز استفاده می شود در این ویروس به کار بگیریم.
  • اگر علایم ایجاد شده بر روی واریته ای مقاوم به خانواده Tobamovirus ایجاد شده باشد، احتمال وجود ویروس ToBRFV بسیار بالا می باشد. با این وجود آزمایش های بعدی برای تشخیص قطعی ضروری می باشد.گزارش ها حاکی از آن است که این ویروس به تست آگدیا ایمونواستریپ ویروس موزاییک تنباکو، واکنش مثبت می دهد که می توان از آن به عنوان پیش غربالگری استفاده نمود، اما برای تایید قطعی وجود این ویروس می بایست تست های بعدی تشخیصی در آزمایشگاه ها انجام گیرد.

چگونه واریته های موجود گوجه فرنگی توسط این ویروس تحت تاثیر قرار می گیرند؟

تحقیقات نشان می دهد که حتی رقم های هیبرید با مقاومت بالا نسبت به ویروس موزاییک تنباکو(TMV) و ویروس موزاییک گوجه فرنگی(ToMV)، می توانند به شدت توسط این ویروس آلوده شده و تحت تاثیر قرار بگیرند. شواهدی موجود است که نشان می دهد این ویروس علایم شدیدتری بر روی بعضی واریته ها نسب به سایرین ایجاد می کنند. این امکان وجود دارد که در یک واریته علایم خفیف بوده و یا اصلا هیچ گونه علایمی مشاهده نشوند در حالیکه گیاه حاوی میزان زیادی از این ویروس می باشد. همچنین باید توجه داشت که مانند آلودگی توسط سایر ویروس های این خانواده، شدت ظهور علایم این ویروس نیز به شرایط محیطی مانند دما و نور بستگی دارد.

آیا می توان از آفت کش جهت بهبود گیاهان آلوده استفاده نمود؟

هیچ آفت کشی نمی تواند گیاه آلوده را بهبود دهد، با این وجود استفاده از مواد بهداشتی جهت ضدعفونی کردن سطوح و ابزارآلات می تواند در کنترل گسترش ویروس بسیار کمک کننده باشد.

آیا ویروس ToBRFV بر روی بذر پیدا می شود؟

این ویروس نیز مانند سایر ویروس های هم خانواده می تواند به بذر فلفل دلمه ای و گوجه فرنگی متصل باشد. تحقیقات نشان می دهند که این ویروس بیشتر در سطح بذر و کمتر در عمق آن وجود دارد و می تواند برای سال ها قابلیت آلودگی را حفظ نماید.

اقدامات لازم در سالن نشا:

نشاها را مخصوصا قبل از پیوند زدن، برای پیدا کردن علایم قابل دیدن ویروس ToBRFV بررسی کنید.شایان ذکر است که علایم این ویروس ممکن است در نشا قابل دیدن نباشند. با این وجود اگر گیاهان آلوده در سالن نشا کشف شدند، این احتمال وجود دارد که نشاها اطراف آن ها نیز آلوده شده باشند.لذا پس از اطمینان از وجود ویروس، تمامی نشاهای به شعاع حداقل 5/1 متر از مورد آلوده شده را معدوم نمایید ،زیرا احتمال آلودگی این نشاها بسیار زیاد است و ممکن است هنوز علایمی بروز نداده باشند.

در طول حذف و از بین بردن گیاهان آلوده، مراقب باشید که سطوح دیگر را لمس نکنید. همچنین یک روز قبل از جدا سازی و حذف گیاهان آلوده، آبیاری به این گیاهان را قطع نمایید زیرا این امر مانع انتقال شیره گیاه آلوده و در نتیجه گسترش منطقه تحت بازرسی ما می گردد.

گیاهان جداسازی شده را به کمک سوزاندن معدوم نمایید. همچنین تمامی نقاله هایی که گیاهان آلوده را توسط آن ها انتقال داده اید را استریل و یا معدوم نمایید. تمام خرده محصولات و محیط کشت می بایست سوزانده شده و یا مدفون گردند.

همچنین وسایل و ماشین آلات کاری و محیط کار می بایست تمیز و گند زدایی شوند. یکسری محصولات از قبیل: پتاسیم پروکسی مونوسولفات و یا محلول نیم درصد تازه هیپوکلریت سدیم جزو گندزداهای موثر می باشند. همچنین استفاده از شیر خشک بدون چربی( حاوی 5/3 درصد پروتئین) در تولید محافظت شده می تواند به جلوگیری از گسترش خانواده Tobamovirus کمک نماید.

در طی کاشت

محصول سالم:

  • محصولات را صرفا با لباس های تمیز و شسته شده وارد نمایید.
  • از هر گونه بازدید غیر ضروری گلخانه ممانعت شود و هرگز به گیاهان در موارد غیر ضروری دست زده نشود.
  • باید توجه شود که لباس ها در مدت خوردن گوجه فرنگی در منزل و یا در گلخانه یا سالن نشا آلوده نیز آلوده می شود.
  • بهداشت را از طریق شستشوی دست ها با کمک آب وصابون قبل و بعد از دست زدن به گیاه رعایت کنید.
  • استفاده از روپوش های مخصوص داخل گلخانه بسیار کمک کننده می باشد.
  • کفش ها را قبل از ورود و بعد از خروج از گلخانه ضدعفونی نمایید.
  • تمامی تجهیزات و ابزارآلات بعد از استفاده ضد عفونی شوند.
  • گلخانه در پایان فصل برداشت تمیز و ضدعفونی شود.

محصولات آلوده:

اگر یک گیاه آلوده به این ویروس در گلخانه مشاهده شود(  وجود این ویروس می بایست توسط یک آزمایشگاه تخصصی تایید شده باشد)، موارد ذیل توصیه می گردد:

  • تمامی گیاهان دارای علایم وجود ویروس می بایست با دقت از طریق سوزاندن و یا مدفون کردن به گونه ای معدوم شوند که هیچ گونه اثر و یا تکه ای در گلخانه باقی نماند.
  • هر گلخانه آلوده می بایست جدا از سایر گلخانه های آلوده مورد بررسی قرار گیرد. از لباس ها(مانند دستکش و روپوش) و ابزار مخصوص به هر گلخانه استفاده شده و در همان گلخانه نگهداری شود. هر روز با لباس های پاکیزه شروع شود و قبل از استفاده از لباس، حتما توسط صابون و آب گرم شتشو داده شود.
  • دست ها با آب و صابون شسته شوند. ابزارهای کوچک را می توان در محلول 5/3 درصد شیر خشک بدون چربی با آب غوطه ور نمود. شیر به علت سه ویژگی موثر بودن، ارزان بودن و بی خطر بودن محلول مناسبی می باشد.
  • دسترسی به امکانات صرفا می بایست به پرسنل تایید شده محدود شود.
  • برای جلوگیری از انتشار ویروس در داخل گلخانه، فضای مربوط به اطراف گلخانه ای که گیاه آلوده از آن حذف شده است،
  • گیاهان بدون علایم ظهور ویروس نباید غیر آلوده تلقی شوند، زیرا از لحظه آلودگی تا بروز علایم ممکن است چندین روز طول بکشد. همچنین بعضی از واریته ها حتی در زمان آلوده شدن نیز بدون علامت باقی می مانند.
  • عملیات روزمره را بر اساس وضعیت بهداشتی گلخانه ها تنظیم نمایید به طوری که هرگز از یک گلخانه آلوده به داخل یک گلخانه غیر آلوده حرکت نکنید.
  • در پایان دوره کشت، تمامی مواد و گلخانه ها می بایست ضدعفونی و تمیز شوند.

تاثیر این ویروس برای چه مدتی باقی می ماند؟

ویروس های خانواده Tobamovirus، بسیار مقاوم می باشند و می توانند برای مدت طولانی در بقایای محصول آلوده، خاک و یا سطوح آلوده باقی بمانند.  این ویروس بر روی سطوح می تواند برای هفته ها زنده بماند درحالی که در بقایای گیاهان آلوده می تواند تا زمان حضور این بقایا زنده بماند.

گسترش این ویروس از طریق انتقال فیزیکی به راحتی اتفاق می افتد . در کشت در زمین کشاورزی باز، ابزارآلات به کاربرده شده برای کاشت و مبارزه با علف هرز می تواند باعث گسترش ویروس شود. گزارش هایی وجود دارد که تایید میکند ویروس های این خانواده می توانند در آب سیستم آبیاری نیز گسترش پیدا کنند.

درباره ی امیر رمضانی

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *